De Paus in een puffercoat: het stond hem goed, maar het was natuurlijk niet echt. Het door AI gemaakte plaatje dat de wereld overging, was zo overtuigend dat mensen echt dachten dat de beste man zich een nieuwe garderobe had laten aanmeten. Dat is een deepfake en die blijken gevaarlijker dan we tot nu toe dachten. Onderzoek wijst uit dat we deze plaatjes herinneren alsof het echt is.
Uit onderzoek van ExpressVPN over deepfakes blijkt dat kunstmatige intelligentie de manier waarop we ons dingen herinneren verandert. Deepfakes kunnen daarbij bijdragen aan het zogeheten Mandela-effect: er was toen de anti-apartheidsstrijder gevangen was een gerucht dat Mandela was overleden. Een enorm hardnekkig gerucht, ook al was er zoveel bewijs dat hij in leven was. Dit heet daarom het Mandela-effect: een collectief verkeerd herinnerde gebeurtenis. Een ander voorbeeld is de Bijlmerramp: er besetaan geen beelden van de Boeing 747 die op de flats neerstortte, maar toch menen veel mensen zich wel te herinneren in die beelden te hebben gezien.
Hoe komt zoiets nou? Dat is nog niet helemaal bekend. Het zouden verkeerde interpretaties kunnen zijn van informatie, of een soort parallel universum: de theorieën gaan alle kanten op, maar waarschijnlijk ligt het aan de bedrading in onze hersenen. We kunnen worden beïnvloed door wat anderen zeggen, zodanig dat we gaan geloven dat het echt zo is en dus zelfs denken dat we het ons ook zo herinneren. Deepfakes zijn daarbij een gevaarlijk middel, omdat ze het mogelijk maken voor verkeerde informatie om nog makkelijker en sneller te verspreiden. Nu is een deepfake van een Paus in een modieuze jas weinig problematisch voor de meeste mensen, er zijn ook heel veel deepfakes die voor grotere problemen zorgen en zelfs bewerkstelligen dat mensen bijvoorbeeld anders stemmen tijdens verkiezingen.
--- Sidenote: Wil je ons vaker zien als je googelt? ---
Voeg TechGirl toe als jouw voorkeursbron en kom ons meer tegen in Google zoekresultaten!
In 2019 waren er een kleine 15.000 deepfakes op het internet gedetecteerd (en let op: gedetecteerd, of er stiekem nog veel meer waren, dat zou kunnen): jaarlijks zou het aantal deepfakes met 900 procent toenemen. Denk aan nepnieuws: realistisch lijkende nieuwsberichten om mensen te manipuleren, of die deepfake van Barack Obama die Donald Trump op een nogal bijzondere manier toesprak in 2018. Je kunt je het vast wel voorstellen: de democratie komt hierdoor in gevaar. Mensen gaan geloven dat het echt is, maar vooral banen die deepfakes zich een weg naar je opslag van herinneringen en maken daar een nieuw exemplaar aan, waardoor je later denkt dat het echt zo is, want ja, je hebt het immers zelf gezien. Of er is ook een andere variant: die waarbij je wel hebt gezien wat er echt is gebeurd, maar waarbij een deepfake die je daarna ziet je laat denken dat dát is wat er echt is gebeurd.
Gevaarlijke zaken dus, maar gelukkig geven de onderzoekers wel wat tips om te checken of je met een deepfake te maken hebt: kijk goed of het gezicht niet ietwat vervormd is of toch net wat onnatuurlijk overkomt. Controleer bijvoorbeeld op inconsistenties in de textuur van de wangen en het voorhoofd, of het haar. Bewegen de lippen en de ogen wel realistisch? Kloppen de schaduwen? Hoe beweegt en gebaart de persoon? Zijn ze niet net even wat te onhandig of te perfect? Er zijn heel veel subtiele visuele dingen waaraan je een deepfake kunt herkennen, maar bijvoorbeeld ook aan de audio in het geval van een video.
Goed speuren dus, maar je ook bewust zijn van die herinneringen: die zijn niet altijd berust op feiten.
