Jongeren weren van TikTok, Instagram en Snapchat klinkt als een duidelijke oplossing voor eindeloos scrollen, schadelijke content en verslavende algoritmes. Maar volgens expert Vivian den Blanken van het Nederlands Jeugdinstituut ligt de verantwoordelijkheid daarmee op de verkeerde plek. Niet een socialmediaverbod voor jongeren, maar techbedrijven die aan de bak moeten.
Australië koos voor een stevige aanpak. Sinds 10 december 2025 moeten grote sociale platforms redelijke stappen nemen om te voorkomen dat jongeren onder de 16 er een account hebben. Het land was daarmee het eerste ter wereld met zo’n vergaande landelijke maatregel. Toch blijken veel Australische tieners maanden later nog gewoon actief op sociale media.
En precies daar zit volgens Vivian den Blanken, inhoudsdeskundige bij het Nederlands Jeugdinstituut, het probleem. Een leeftijdsgrens kan jongeren tijdelijk beschermen, maar verandert niets aan de manier waarop sociale media zijn gebouwd.
Niet de jongere, maar het platform verdient aan eindeloos scrollen
De zorgen over sociale media zijn niet uit de lucht gegrepen. Algoritmes kunnen gebruikers steeds extremere of schadelijke content voorschotelen. Tegelijkertijd zijn functies als endless scroll en autoplay speciaal ontworpen om je aandacht zo lang mogelijk vast te houden. Dat jongeren daar moeite mee hebben, is dus niet alleen een kwestie van zelfbeheersing. Platforms verdienen geld aan aandacht. Hoe langer je blijft kijken, scrollen en klikken, hoe waardevoller je als gebruiker bent.
Volgens Den Blanken wordt met een leeftijdsverbod de verantwoordelijkheid te makkelijk bij jongeren gelegd. Terwijl juist de bedrijven achter de platforms bepalen hoe hun apps werken. Een leeftijdsgrens kan volgens haar daarom hooguit een tijdelijk plan B zijn. Een voorzorgsmaatregel zolang platforms weigeren hun ontwerp en verdienmodel fundamenteel te veranderen.
Jongeren blijken het verbod makkelijk te omzeilen
De eerste resultaten uit Australië laten zien hoe lastig een verbod in de praktijk te handhaven is. Onderzoek van de University of Newcastle liet zien dat meer dan 85 procent van de onderzochte jongeren onder de 16 na de invoering nog steeds verboden sociale platforms gebruikte. Ander recent onderzoek wees bovendien op gaten in leeftijdscontroles.
--- Sidenote: Wil je ons vaker zien als je googelt? ---
Voeg TechGirl toe als jouw voorkeursbron en kom ons meer tegen in Google zoekresultaten!
Dat betekent niet dat de Australische maatregel helemaal niets heeft gedaan. Volgens de Australische toezichthouder waren miljoenen accounts van jongeren verwijderd of geblokkeerd. Maar het laat wel zien dat een leeftijdsgrens alleen het onderliggende probleem niet oplost.
Wie een verkeerde geboortedatum invult, een nieuw account maakt of een controle weet te omzeilen, belandt uiteindelijk gewoon weer in dezelfde digitale omgeving…
Boetes moeten pijn gaan doen
De echte oplossing ligt volgens Den Blanken daarom bij de platforms én de overheid. Sociale media zouden veiligheid als uitgangspunt moeten nemen bij het ontwerpen van hun apps. Dat betekent minder functies die mensen zo lang mogelijk online proberen te houden en meer bescherming tegen schadelijke content en extreme aanbevelingen.
Maar zolang onveilig ontwerp financieel aantrekkelijker blijft, is de kans klein dat techbedrijven vrijwillig grote veranderingen doorvoeren. Daarom moet de overheid volgens Den Blanken veel harder sturen. Boetes voor schadelijke elementen en beloningen voor veilig ontwerp moeten zo zwaar wegen dat investeren in een betere online omgeving simpelweg de voordeligste keuze wordt.
Een verbod maakt een verslavend platform niet minder verslavend
Het debat over sociale media draait vaak om leeftijd en schermtijd. Mag een 13-jarige op TikTok? Moet Instagram pas vanaf 15 of 16 jaar toegankelijk zijn? En hoeveel uur per dag is te veel? Maar daarmee dreigt een belangrijkere vraag uit beeld te verdwijnen: waarom accepteren we eigenlijk dat digitale omgevingen zo zijn ontworpen dat gebruikers er moeilijk van loskomen?
Een leeftijdsgrens kan jongeren tijdelijk op afstand houden. Maar zolang het verdienmodel achter sociale media hetzelfde blijft, staat na hun zestiende precies dezelfde eindeloze feed op ze te wachten. En misschien is dát wel de discussie die we veel vaker moeten voeren…
